Toezicht op werknemers in Europa, dertig toezichthouders bijeen

Er is een precies moment waarop een ondernemer met ploegen buiten de deur het opgeeft. Twee uur voor het scherm om uit te zoeken of zijn mensen mogen inklokken met vastlegging van de locatie, en wat voor hem staat is de site van de Autoriteit Persoonsgegevens, een uitspraak die iemand hem via WhatsApp doorstuurde, de blog van een leverancier die zweert dat het allemaal volstrekt in orde is, en het scherpe gevoel niets stevigs in handen te hebben. Dus gaat alles dicht en komt de papieren urenlijst weer tevoorschijn, die nog nooit iemand heeft aangevochten, om de eenvoudige reden dat hij niets bewijst.

Het probleem is niet dat de informatie ontbreekt. Ze ligt op dertig verschillende plekken, in negen talen, in documenten die juristen voor andere juristen schrijven.

De Italiaanse toezichthouder publiceert een indeling met meer dan tweehonderd besluiten over alleen al de private sector. De Franse CNIL houdt een nieuwsarchief bij dat jaren teruggaat. Het Zweedse IMY biedt een feed met tweehonderd berichten. Het Deense Datatilsynet drukt de lijst met besluiten niet eens in de pagina af, maar laadt hem met JavaScript, zodat wie van buiten komt een lege huls ziet. Duitsland heeft bovendien niet één toezichthouder maar zeventien, en de persberichten komen als PDF, één bestand per bericht, met de datum in de bestandsnaam. Geen van deze sites praat met de andere, en geen ervan is geschreven voor de eigenaar van een schoonmaakbedrijf met veertig mensen op pad.

Daarom is er iets ontwikkeld dat ze allemaal leest.

Elke ochtend bezoekt het systeem de officiële bronnen van de privacytoezichthouders van dertien Europese landen, plus de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming. Het leest de nieuwe besluiten, houdt alleen over wat met werk te maken heeft, dus locatiegegevens, cameratoezicht, tijdregistratie, zakelijke e-mail en thuiswerken, en zet alles in één tabel met datum, land, toezichthouder, titel en het boetebedrag waar dat er is.

Er is echter iets dat dit register bewust niet doet, en dat is het deel waar het werkelijk om gaat. Het vat niet samen, het legt niets uit, het vertaalt niets naar eigen inzicht. De titel is die van de toezichthouder zelf, woord voor woord. Een bedrag verschijnt alleen waar de toezichthouder het voluit in het document schrijft, en van achtenzestig verzamelde besluiten dragen er achtenveertig een bedrag. Bij de rest was er ofwel geen geldboete, ofwel was de pagina een jaaroverzicht dat veel zaken bij elkaar optelde, en zo’n totaal aan één document hangen zou makkelijk en onwaar zijn geweest. Elke regel verwijst naar het originele document, want een regel die je niet met één klik kunt controleren heeft voor niemand waarde.

De grens loopt niet waar bijna iedereen hem vermoedt

In maart 2025 legde de Italiaanse toezichthouder binnen acht dagen twee boetes van vijftigduizend euro op.

De eerste trof een transportbedrijf dat de GPS onafgebroken liet meelopen in de voertuigen en positie, snelheid en kilometerstand vastlegde op een manier die afweek van de toestemming die de arbeidsinspectie al had verleend, en zonder de chauffeurs te informeren. De tweede trof een publieke instelling in Calabrië waarvan de app de locatie uitsluitend op het moment van het inklokken registreerde, om te controleren of die overeenkwam met het adres in de thuiswerkovereenkomst.

De eerste staat nog overeind. De tweede werd op 1 juli 2026 vernietigd door de rechtbank van Cosenza, met een redenering die Nederlandse lezers bekend zal voorkomen, want wanneer de locatie uitsluitend op het moment van de registratie wordt vastgelegd en geen enkel volgen van bewegingen mogelijk maakt, gaat het niet om een middel voor toezicht op afstand maar om een toegangs- en aanwezigheidsregistratie.

Zelfde bedrag, zelfde maand, zelfde toezichthouder, tegengestelde uitkomsten. Niet de GPS trekt de grens, maar het moment.

In Nederland komt daar iets bij dat vaak wordt vergeten. Een systeem dat de aanwezigheid, het gedrag of de prestaties van werknemers kan registreren valt onder het instemmingsrecht van de ondernemingsraad uit artikel 27 van de Wet op de ondernemingsraden, en dat recht hangt aan wat het systeem kán, niet aan wat de werkgever ermee van plan is. Ook een enkele meting bij het in- en uitklokken valt daaronder.

Drie toezichthouders die elkaar nooit gesproken hebben, en dezelfde lijn

Het tweede dat dit register zichtbaar maakt, is dat dezelfde vraag opvallend eensluidend wordt beslist in landen die niet met elkaar afstemmen, en dat niemand dat ooit bij elkaar vertelt.

In Zweden sprak IMY het beveiligingsbedrijf Securitas aan op camera’s die binnen in de bedrijfsauto’s op de chauffeurs waren gericht. In Nederland oordeelde de Autoriteit Persoonsgegevens dat chauffeurs in het openbaar vervoer niet permanent in beeld mogen blijven. In Denemarken onderzocht het Datatilsynet, ingeschakeld door een vakbond namens een lid, de camera’s in de winkels van DSB Service & Retail en concludeerde dat die binnen de regels bleven, maar legde daarbij zwart op wit vast onder welke voorwaarden iemand de beelden mag inzien.

Drie toezichthouders, drie talen, geen gezamenlijk overleg, en dezelfde lijn. Niet de camera is het probleem, wel iemand een hele dienst lang in beeld houden, en de vraag wie de opnamen mag openen, en wanneer.

Het register, en de twee lege vakjes

Het register staat hier, zonder e-mailadres achter te laten en zonder iets in te vullen.

Twee vakjes zijn wel leeg, en dat zeggen we liever zelf voordat iemand anders het opmerkt. De toezichthouder van Noordrijn-Westfalen en de Oostenrijkse Datenschutzbehörde reageerden niet in de dagen waarin het systeem is opgebouwd. De oorzaak is technisch en ligt aan hun kant, niet aan de onze, en een configuratiefout is het evenmin, want alle andere toezichthouders van diezelfde twee landen antwoorden probleemloos en zitten er al in, de zestien overige Duitse deelstaten inbegrepen. De server in Düsseldorf laat de verbinding verlopen, die in Wenen weigert hem ronduit.

Het systeem klopt elke dag vanzelf op beide deuren. Op de dag dat ze opengaan, komen die twee toezichthouders in het register zoals alle andere en verdwijnt deze mededeling. Tot dan blijven ze uitdrukkelijk als ontbrekend vermeld, want een register dat zich compleet noemt terwijl het dat niet is, is minder waard dan een register dat het gat toegeeft.

Voor journalisten en voor wie dit vak uitoefent

De gegevens zijn openbaar en elke regel is afzonderlijk te controleren. Wie werkt aan toezicht op de werkvloer, aan controle bij thuiswerken of aan cameratoezicht in het bedrijf, vindt hier de besluiten met de bedragen en de directe link naar de primaire bron, zonder vijftien sites in negen talen te hoeven uitkammen.

Ontbreekt een vergelijking tussen landen, of een cijfer dat u nodig heeft, schrijf dan en er wordt gezocht. Wat eruit komt gaat hoe dan ook het openbare register in, niet in een primeur.

Waarom het gratis is

Omdat de vraag die het vaakst binnenkomt niet is wat de software kost. De vraag is of dit kan zonder in de problemen te raken. En dat antwoord hangt niet van ons af, het hangt af van wat de toezichthouders hebben beslist.

Een leverancier die daarop met zijn eigen brochure antwoordt, vraagt om op zijn woord geloofd te worden. Veel beter is aanwijzen waar je zelf kunt kijken.

GeoTapp is uit dezelfde gedachte ontstaan, namelijk dat locatie moet aantonen dat het werk is gedaan en niet dient om mensen de hele dag te volgen. De applicatie legt vast waar een dienst begint en waar hij eindigt, en daartussen kijkt ze weg. Het Europese register laat eenvoudigweg zien dat die lijn niet door ons in een marketingoverleg is getrokken. Dertig Europese toezichthouders hebben hem getrokken, besluit na besluit.

Als het van pas komt, geef het door aan wie hetzelfde probleem heeft. Er is geen formulier om in te vullen, en dat komt er ook niet.

---

Hoeveel uur is er al gaan zitten in de vraag of iets mocht?