Reistijd als arbeidstijd: wat het Tyco-arrest echt betekent

Om 6:30 stapt de monteur in de bus voor de deur. Koffie op, tas met gereedschap achterin, de eerste klant staat op 45 kilometer. Hij rijdt de snelweg af, dan een provinciale weg, dan een erf, en om 7:45 zet hij de motor uit. Een uur en een kwartier zijn voorbij. Niemand heeft hem in die tijd gebeld, maar de planning stond al klaar op zijn telefoon, de volgorde van de klanten voor die dag lag al vast, en als er onderweg iets tussenkwam, een spoedmelding, een adreswijziging, dan was hij degene die erop moest reageren. Op papier begint zijn werkdag pas bij die eerste voordeur. In werkelijkheid begon hij toen hij zijn huissleutel omdraaide, en dat verschil van anderhalf uur, heen en terug, verdwijnt gewoon uit het rooster alsof het nooit heeft bestaan.

Dat verschil, tussen wanneer de dag volgens het rooster begint en wanneer hij in werkelijkheid begint, is precies waar het Hof van Justitie van de Europese Unie zich in 2015 over boog. De zaak kwam uit Spanje: beveiligingsbedrijf Tyco had zijn regiokantoren gesloten en werkte alleen nog vanuit Madrid. De technici die beveiligingsinstallaties plaatsten en onderhielden, kregen geen vaste standplaats meer toegewezen. Ze reden voortaan rechtstreeks van huis naar de eerste klant en van de laatste klant weer naar huis, soms met ritten van meer dan honderd kilometer en drie uur onderweg. Tyco telde die uren niet mee als werk, en behandelde ze als een privéaangelegenheid van de monteur, vergelijkbaar met een gewone woon-werkreis. Het Hof oordeelde anders: bij werknemers zonder vaste of gebruikelijke werkplek is de reis naar de eerste klant en van de laatste klant naar huis onlosmakelijk verbonden met de aard van het werk zelf, en dus arbeidstijd (C-266/14, arrest van 10 september 2015).

De redenering van het Hof is nuchter en daarom lastig te ontkennen. Wie geen vast kantoor heeft om vanuit te vertrekken, kan de werkplek niet beperken tot het adres waar hij die dag toevallig staat te werken, want dat adres verandert elke ochtend opnieuw. Onderweg kan de werkgever bovendien nog steeds instructies geven: een klant afzeggen, een adres wijzigen, een extra stop toevoegen tussen de eerste en de tweede afspraak. De werknemer staat dus ter beschikking, ook al zit hij achter het stuur en al lijkt het voor de buitenwereld op een gewone rit naar het werk. Dat is precies het criterium dat de Arbeidstijdenwet hanteert: tijd waarin iemand onder gezag van de werkgever staat of zich ter beschikking moet houden, telt mee voor de arbeidstijd, ongeacht of er op dat moment fysiek gewerkt wordt.

Waarom het meetelt voor loon én voor arbeidstijdgrenzen

Het onderscheid tussen arbeidstijd en betaalde tijd is subtiel, en juist dat subtiele verschil zorgt voor de meeste discussies op de werkvloer. Het Tyco-arrest zegt dat de reistijd meetelt als arbeidstijd onder de Europese arbeidstijdenrichtlijn, niet dat de werkgever die uren automatisch moet uitbetalen als loon: dat laatste regelt de arbeidsovereenkomst of de cao, en de Nederlandse wet verplicht op zichzelf geen vergoeding voor reistijd. Maar zodra iets als arbeidstijd geldt, gaat het wél meetellen voor de wettelijke grenzen: de maximale arbeidsduur per dienst, de verplichte rusttijd tussen twee diensten, de grens van gemiddeld achtenveertig uur per week over een langere periode. Tel je de reisuren niet mee, dan lijkt een dienst binnen de marges te blijven terwijl dat in werkelijkheid niet zo is, en dan is niet alleen de beloning het probleem, maar de naleving van de wet zelf, met alle risico’s van dien zodra iemand ernaar gaat kijken.

En daar wringt het meestal. Op de meeste roosters begint de dienst bij de eerste klant en eindigt hij bij de laatste, precies zoals Tyco het aanvankelijk deed voordat het Hof er een streep doorheen zette. Het uur en het kwartier van die ochtendrit verdwijnen dan gewoon, niet uit onwil per se, maar omdat niemand ze ergens noteert en het rooster nu eenmaal begint waar de eerste afspraak begint. Vermenigvuldig dat over een team van vijftien monteurs, over twintig werkdagen per maand, en er verdwijnt structureel bijna een volledige werkweek per persoon per maand uit de administratie, zonder dat iemand het ooit bewust heeft besloten. Aan het eind van het jaar staat er dan een discussie op de stoep: een werknemer die vindt dat hij structureel te weinig uren krijgt uitbetaald of te veel diensten achter elkaar heeft gedraaid, of een arbeidsinspectie die de roosters naast de kilometerregistratie legt en vraagt waarom de eerste rit van de dag nergens voorkomt.

Bewezen tijden, niet geschatte tijden

Op dat moment draait alles om één vraag: wie kan aantonen hoe laat de dag daadwerkelijk begon en eindigde? Een schatting achteraf, gebaseerd op het geheugen van de monteur of op een gemiddelde reistijd die iemand ooit ergens heeft ingeschat, houdt geen stand bij een geschil en houdt al helemaal geen stand bij een controle. Wat wel standhoudt, is een tijdstempel die op het moment zelf is vastgelegd, gekoppeld aan een plek en een tijdstip, niet ingevuld achteraf aan het bureau van iemand die de ochtend zelf niet heeft meegemaakt. Voor de werknemer betekent dat de reisuren aantoonbaar meetellen, in plaats van te verdampen in een rooster dat bij de voordeur van de klant begint. Voor de werkgever betekent het dat de arbeidstijdgrenzen kloppen op basis van wat er werkelijk gebeurde, en dat er iets is om op tafel te leggen zodra iemand ernaar vraagt, in plaats van achteraf te moeten reconstrueren wat er drie maanden geleden precies gebeurde.

In de praktijk komt dat neer op iets simpels: een klok die aangeeft wanneer iemand vertrekt en wanneer hij aankomt, gekoppeld aan waar hij op dat moment is, en exporteerbaar zodra er een vraag komt van een werknemer, een boekhouder of een inspecteur. Geen schatting, geen los A4’tje in de kantine, gewoon een geo-gedateerde registratie bij vertrek en aankomst. GeoTapp is precies dat: geen controlemiddel dat meekijkt tijdens de rit zelf, maar een registratie die vastlegt wanneer de werkdag begon en eindigde, met één tik bij vertrek en één tik bij aankomst, exporteerbaar voor wie het nodig heeft.

De vraag die overblijft is niet juridisch, die is praktisch: als iemand morgen vraagt hoe laat de dag van je team echt begon, heb je dan een antwoord met bewijs, of een schatting met een slag om de arm?

Start de proefperiode van GeoTapp en zie in een paar tikken wanneer een werkdag daadwerkelijk begint en eindigt.